تسعیر مانده حساب (تتر) و ارزش افزوده آن

سلام وقت بخیر. برای پاسخ باید موضوع حسابداری را از مالیات بر ارزش افزوده جدا کنیم؛ طبقه‌بندی یک دارایی به‌عنوان «موجودی» یا «قلم غیرپولی» لزوماً تعیین‌کننده وضعیت ارزش افزوده آن نیست.   ۱. از نظر حسابداری   صرف اینکه ارزش هر تتر معمولاً نزدیک به یک دلار است، آن را به «ارز» یا قلم پولی موضوع استاندارد حسابداری شماره ۱۶ تبدیل نمی‌کند. ویژگی قلم پولی، حق دریافت یا تعهد پرداخت تعداد ثابت یا قابل‌تعیینی از واحد پول است. دارنده تتر، طلب مستقیم و بدون قیدوشرطی نسبت به دریافت مبلغ ثابتی دلار یا ریال ندارد؛ بنابراین خود تتر اصولاً قلم غیرپولی است.   در شرکتی که فعالیت عادی آن خریدوفروش تتر است، تترهای موجود در پایان سال ۱۴۰۳ با توجه به ماهیت فعالیت، موجودی نگهداری‌شده برای فروش محسوب می‌شوند و تسعیر آن‌ها با نرخ ارز پایان دوره، مانند مانده دلار یا یورو، مبنای مناسبی ندارد. اندازه‌گیری باید براساس رویه حسابداری مربوط به موجودی و با رعایت اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش انجام شود؛ نه شناسایی سود ناشی از افزایش نرخ تتر تا زمانی که طبق رویه مربوط قابل شناسایی باشد.   رأی شماره ۳-۲۰۱ مورخ ۱۴۰۵/۰۳/۱۶ هیأت عمومی شورای عالی مالیاتی نیز درباره بیت‌کوین، برخورد با آن به‌عنوان قلم پولی و تسعیرپذیر مانند ارز رسمی را نپذیرفته و به نظریه کمیته فنی سازمان حسابرسی درباره طبقه‌بندی رمزارز به‌عنوان موجودی یا سرمایه‌گذاری استناد کرده است. هرچند موضوع رأی بیت‌کوین است، منطق تفکیک رمزارز از ارز رسمی درباره تتر نیز قابل‌توجه است.   درباره حساب‌های دریافتنی نیز باید منشأ طلب بررسی شود:   - اگر شرکت حق دریافت مبلغ ثابت یا قابل‌تعیینی ریال، دلار یا ارز دیگری را دارد، آن طلب قلم پولی است؛ حتی اگر طرفین بعداً برای تسویه از تتر استفاده کنند. - اگر حق شرکت صرفاً دریافت تعداد معینی تتر باشد، با توجه به غیرپولی‌بودن خود تتر، آن طلب نیز اصولاً قلم پولی و مشمول تسعیر ارز پایان دوره نیست.   دستورالعمل شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۷ در سال ۱۴۰۵ صادر شده و علاوه بر اینکه ماهیت تتر را به ارز رسمی تبدیل نمی‌کند، نباید بدون تصریح قانونی به عملکرد ۱۴۰۳ تسری داده شود.   ۲. از نظر مالیات بر ارزش افزوده عملکرد ۱۴۰۳   برای سال ۱۴۰۳ مقرره صریحی که تتر را ارز رسمی یا کالای مشمول ارزش افزوده معرفی کند وجود نداشت. دیدگاه فنی قابل‌دفاع این است که انتقال و تبدیل خود رمزارز، به‌دلیل اینکه در قانون آن دوره به‌صراحت عرضه کالا یا ارائه خدمت شناخته نشده بود، خارج از دامنه مالیات بر ارزش افزوده است؛ اما خدماتی که برای انجام معامله ارائه می‌شود، مانند کارمزد پلتفرم، واسطه‌گری، انتقال یا سایر خدمات مستقل، مشمول مالیات و عوارض با نرخ عمومی همان سال است.   بنابراین اگر شرکت تتر را به حساب خود خریداری و سپس می‌فروشد، تفاوت قیمت خرید و فروش، درآمد فعالیت بازرگانی و در محاسبه مالیات بر درآمد شرکت مؤثر است؛ ولی نباید صرفاً به‌عنوان «کارمزد خدمت» تلقی شود. اگر شرکت فقط واسطه معامله است و مالک تتر نمی‌شود، درآمد واقعی آن همان کارمزد یا حق‌العمل خدماتی است که از نظر ارزش افزوده باید جداگانه بررسی شود.   احکام قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی مصوب ۱۴۰۴ که رمزارز، رمزپول و رمزدارایی را صریحاً تعریف کرده، نسبت به معاملات و دوره مالی ۱۴۰۳ عطف به ماسبق نمی‌شود.   جمع‌بندی: موجودی تتر و مطالبات مبتنی بر تعداد معینی تتر را برای پایان سال ۱۴۰۳ قلم پولی و مشمول تسعیر ارز ندانید. خود معاملات تتر را نیز از کارمزد خدمات مرتبط تفکیک کنید؛ اصل انتقال تتر طبق وضعیت قانونی آن سال خارج از دامنه ارزش افزوده و کارمزد خدمات مشمول ارزش افزوده است. با توجه به نبود حکم صریح اختصاصی درباره تتر در سال ۱۴۰۳ و اهمیت مبلغ پرونده، بهتر است رویه انتخابی، قراردادها، گردش کیف‌پول‌ها، نحوه مالکیت تتر و مبنای حسابداری در یادداشت‌های پرونده مستند شود و در صورت رقم بااهمیت، استعلام کتبی از اداره امور مالیاتی ذی‌ربط نیز اخذ گردد.